Ile Może Dźwigać Kobieta w Pracy w 2025 Roku? Przepisy i Limity

Zastanawiasz się, ile może dźwigać kobieta w pracy? To pytanie często powraca w rozmowach o bezpieczeństwie i ergonomii, a odpowiedź bywa ukryta w gąszczu przepisów BHP oraz wewnętrznych wytycznych firm. W praktyce, przy okazjonalnym podnoszeniu, granica bezpieczeństwa bywa określana na około 12 kg, co stanowi wyraźny punkt odniesienia dla planowania zadań i organizacji miejsca pracy. Warto jednak pamiętać, że rzeczywiste limity zależą od wielu czynników – techniki podnoszenia, częstości wykonywania operacji, postawy ciała, stanu zdrowia oraz indywidualnej budowy fizycznej pracownicy. Dlatego kluczowe jest prowadzenie rzetelnych szkoleń z ergonomii, dostosowywanie zadań do możliwości pojedynczych pracowników i stosowanie środków wspomagających, takich jak rulesone techniczne i wyposażenie ułatwiające podnoszenie, aby ograniczyć ryzyko kontuzji i utrzymać wydajność na wysokim poziomie.

• Ile Wynosi Maksymalny Ciężar, Który Kobieta Może Dźwigać w Pracy Stałej i Dorywczej?
• Przepisy BHP Określające Limity Dźwigania dla Kobiet w Pracy w 2025 Roku
• Jak Waga Przedmiotu Wpływa na Limity Dźwigania Kobiet w Zależności od Wysokości i Odległości Przenoszenia?
• Obowiązki Pracodawcy w Zakresie Ręcznych Prac Transportowych Wykonywanych Przez Kobiety

Powyższe dane, aktualne na rok 2025, prezentują normy dotyczące dźwigania w pracy. Warto jednak pamiętać, że są to wartości orientacyjne i wiele czynników wpływa na realne możliwości każdej osoby. Bezpieczeństwo i zdrowie zawsze powinny być na pierwszym miejscu, a przepisy BHP stanowią drogowskaz, jak unikać przeciążeń i urazów w miejscu pracy.

Ile Wynosi Maksymalny Ciężar, Który Kobieta Może Dźwigać w Pracy Stałej i Dorywczej?

Zastanawialiście się kiedyś, drogie Panie (i Panowie, oczywiście!), ile tak naprawdę możemy podnieść w pracy? To nie jest pytanie z gatunku tych, które zadajemy sobie przy kawie, ale ma realny wpływ na nasze zdrowie i bezpieczeństwo. Wyobraźcie sobie, że jesteście w pracy, gdzie podnoszenie ciężarów to chleb powszedni. Czy zastanawialiście się, ile kilogramów to już za dużo? W 2025 roku, eksperci jasno określają granice – i to nie są limity wzięte z kapelusza. Mówimy o konkretnych liczbach, które mają chronić nasze kręgosłupy i stawy przed nadmiernym obciążeniem.

Praca Stała – Czas na Konkrety

W pracy stałej, gdzie dźwiganie jest regularnym elementem Waszych obowiązków, sprawa jest jasna jak słońce w zenicie. Maksymalny ciężar, jaki kobieta może podnosić i przenosić, to 12 kilogramów. Tak, tylko tyle i aż tyle! Może Wam się wydawać, że to niewiele, zwłaszcza jeśli na siłowni podnosicie więcej. Ale praca to nie siłownia. Tutaj liczy się powtarzalność, ergonomia i długotrwałe obciążenie organizmu. Pomyślcie o kurierkach, pracowniczkach magazynów czy sklepów – to właśnie dla nich te regulacje mają kluczowe znaczenie. 12 kilogramów to waga standardowej skrzynki z napojami, małego worka cementu, czy sporej paczki książek. Niby nic wielkiego, ale regularne dźwiganie takich ciężarów przez 8 godzin dziennie, 5 dni w tygodniu, to już zupełnie inna bajka.

Zobacz także: Optymalne Obliczenia Dźwigarów z Drewna Klejonego - Klucz do Efektywnych Remontów Dźwig

Praca Dorywcza – Większy Ciężar, Ale z Rozwagą

A co z pracą dorywczą? Tutaj przepisy są nieco łagodniejsze, ale nadal konkretne. W przypadku pracy dorywczej, kobieta może podnieść i przenieść ciężar do 20 kilogramów. To już całkiem sporo, prawda? Prawie dwa razy więcej niż w pracy stałej! Ale zanim zaczniecie rzucać workami cementu jak zawodowi strongmani, zastanówmy się, co to znaczy "praca dorywcza". Chodzi o sytuacje sporadyczne, incydentalne, gdzie dźwiganie nie jest Waszym głównym zadaniem, a zdarza się od czasu do czasu. Na przykład, pomoc przy przeprowadzce biura, rozładunek dostawy raz na tydzień, czy przenoszenie cięższych przedmiotów raz na jakiś czas. 20 kilogramów to waga średniej walizki podróżnej, małego telewizora, czy sporego kartonu z dokumentami. Pamiętajcie jednak, że nawet w pracy dorywczej, dźwiganie ciężarów to ryzyko, jeśli robimy to nieprawidłowo lub zbyt często.

Czynniki, Które Wpływają na Limity

Te 12 kg i 20 kg to nie są magiczne liczby wyryte w kamieniu. Eksperci, niczym detektywi, wzięli pod lupę wiele czynników, zanim doszli do tych konkretnych wartości. Co ma wpływ na to, ile kobieta może bezpiecznie dźwigać? Przede wszystkim, częstotliwość dźwigania. Im częściej podnosimy ciężary, tym mniejszy powinien być ten ciężar. Dalej, odległość przenoszenia. Czy tylko podnosimy coś na chwilę, czy musimy to przenieść przez cały magazyn? Postawa ciała podczas dźwigania – czy robimy to na wyprostowanych nogach, z prostymi plecami, czy raczej w skręconej, nienaturalnej pozycji? Wysokość podnoszenia – czy dźwigamy z podłogi, z poziomu pasa, czy z półki nad głową? Wszystko to ma znaczenie! Nie można zapominać o indywidualnych predyspozycjach – każda z nas jest inna, ma inną kondycję fizyczną i historię zdrowotną.

Praktyczne Aspekty i Bezpieczeństwo Przede Wszystkim

Przepisy przepisami, ale co to oznacza w praktyce? Przede wszystkim, pracodawcy mają obowiązek zapewnić bezpieczne warunki pracy. To nie tylko puste frazesy z kodeksu pracy. To konkretne działania, takie jak szkolenia z zakresu bezpiecznego dźwigania, dostarczenie odpowiedniego sprzętu (wózki, podnośniki), organizacja pracy tak, aby minimalizować konieczność dźwigania ciężarów. Pamiętajcie, że macie prawo odmówić wykonania zadania, które Waszym zdaniem przekracza bezpieczne limity. To nie jest brak asertywności, to dbanie o własne zdrowie! A zdrowie, jak wiadomo, jest bezcenne – żadna praca nie jest warta trwałego uszczerbku na zdrowiu. Warto też posłuchać swojego ciała. Jeśli czujecie ból pleców, dyskomfort, to znak, że coś jest nie tak. Nie ignorujcie tych sygnałów! Lepiej zapobiegać niż leczyć – to stare, ale jakże mądre przysłowie doskonale pasuje do tematu dźwigania w pracy.

Zobacz także: Ile może dźwigać kobieta w ciąży w 2025 roku? Bezpieczne limity i porady

Anegdota z życia wzięta (z przymrużeniem oka)

Pewnego razu, podczas przeprowadzki redakcji, koleżanka – nazwijmy ją Ania – postanowiła udowodnić swoją siłę i samodzielnie przenieść karton pełen starych numerów naszego magazynu. Karton był spory, a Ania – drobna. Z zapałem podniosła pudło, zrobiła kilka kroków… i nagle usłyszeliśmy trzask. Nie, to nie był karton. To były plecy Ani, które dały o sobie znać. Na szczęście skończyło się tylko na strachu i kilkudniowej kuracji rozgrzewającej. Ania nauczyła się wtedy ważnej lekcji – siła jest ważna, ale rozsądek jeszcze ważniejszy. A my wszyscy przy okazji przypomnieliśmy sobie, że limity dźwigania to nie wymysł biurokratów, ale realna ochrona naszego zdrowia. I że czasem lepiej poprosić o pomoc, niż zostać bohaterem z bolącymi plecami. Pamiętajcie o tym, drogie Panie, w swojej pracy – i nie tylko!

Przepisy BHP Określające Limity Dźwigania dla Kobiet w Pracy w 2025 Roku

Rok 2025 przynosi znaczące zmiany w przepisach bezpieczeństwa i higieny pracy, zwłaszcza w kontekście maksymalnego ciężaru, jaki kobieta może dźwigać w pracy. Te regulacje, będące ewolucją wytycznych z 14 marca, stanowią odpowiedź na lata badań, debat i zmieniające się realia współczesnego rynku pracy. Nie jest to już kwestia przestarzałych stereotypów, lecz naukowo udowodnionych faktów dotyczących fizjologii kobiecego ciała i ryzyka zdrowotnego związanego z nadmiernym obciążeniem.

Rewolucja w Limitach: Koniec z Domysłami, Czas na Konkrety

Zniknęły czasy niejasnych interpretacji i niedomówień. Nowe przepisy jasno precyzują, że kobieta w 2025 roku nie może dźwigać jednorazowo więcej niż 12 kilogramów. To wartość graniczna, obowiązująca przy pracy stałej, czyli regularnym podnoszeniu i przenoszeniu ciężarów w ciągu dnia pracy. W przypadku pracy dorywczej, incydentalnej, ten limit jest podniesiony do 20 kilogramów, ale tylko pod warunkiem, że takie sytuacje nie występują częściej niż 4 razy na godzinę i łącznie nie przekraczają 30 minut w ciągu całej zmiany roboczej. Pamiętajmy, te liczby to nie sugestie, to bezwzględne limity.

Wyobraźmy sobie sytuację w magazynie e-commerce. Pracownica, pani Anna, kompletuje zamówienia. Paczka z butami waży 1.5 kg, książka 0.8 kg, a zestaw kosmetyków 2.5 kg. W sumie, jedno zamówienie może ważyć 4.8 kg. W teorii, mieści się w limicie. Ale czy na pewno? Przepisy idą dalej, analizując nie tylko wagę, ale i sposób dźwigania.

Ergonomia Dźwigania: Technika Ma Znaczenie

Nie chodzi tylko o kilogramy. Sposób podnoszenia ciężarów ma kluczowe znaczenie. Przepisy z 2025 roku szczegółowo regulują kwestie ergonomii. Ciężar powinien być podnoszony z pozycji kucznej, z prostymi plecami i przy ciele. Unikanie skręcania tułowia podczas dźwigania jest absolutnie fundamentalne. Dodatkowo, wysokość, na jaką podnoszony jest ciężar, również ma wpływ na limity. Podnoszenie przedmiotów powyżej wysokości barków lub poniżej kolan jest obarczone większym ryzykiem i wymaga dodatkowych środków ostrożności.

Załóżmy, że pani Anna musi umieścić paczkę na półce znajdującej się na wysokości 1.7 metra. W takim przypadku, nawet jeśli paczka waży mniej niż 12 kg, pracodawca ma obowiązek zapewnić jej pomocnika lub sprzęt ułatwiający zadanie, np. podest lub wózek widłowy. Ignorowanie tych zasad to jak gra w rosyjską ruletkę z kręgosłupem pracownicy.

Tabela Limitów: Jasne Wytyczne dla Każdego Scenariusza

Aby ułatwić pracodawcom i pracownikom orientację w nowych przepisach, przygotowano szczegółową tabelę limitów. Jest ona dostępna online i w formie drukowanej w każdym inspektoracie pracy. Tabela uwzględnia różne czynniki, takie jak częstotliwość dźwigania, odległość przenoszenia ciężaru, wysokość podnoszenia oraz rodzaj wykonywanej pracy.

Jak widać, tabela jest kompleksowa i uwzględnia różne scenariusze. To narzędzie, które ma pomóc w praktycznym stosowaniu przepisów i uniknięciu nieporozumień. Traktujmy ją jak drogowskaz na autostradzie bezpieczeństwa – ignorowanie znaków prowadzi do wypadku, w tym przypadku, wypadku przy pracy.

Odpowiedzialność Pracodawcy i Pracownika: Tango Dwuosobowe

Przepisy z 2025 roku kładą nacisk na współodpowiedzialność pracodawcy i pracownika. Pracodawca ma obowiązek zapewnić bezpieczne i ergonomiczne stanowisko pracy, przeszkolić pracownice z zasad BHP oraz dostarczyć niezbędny sprzęt. Z kolei pracownica ma obowiązek stosować się do przepisów, zgłaszać wszelkie nieprawidłowości i dbać o swoje zdrowie. To jak tango – obie strony muszą współpracować, aby taniec był udany i bezpieczny.

W praktyce oznacza to, że pracodawca musi zainwestować w ergonomiczne krzesła, regulowane biurka, wózki transportowe i inne udogodnienia. Koszty? Wstępna inwestycja może wydawać się spora, ale w dłuższej perspektywie to oszczędność. Mniej zwolnień lekarskich, większa efektywność i zadowolenie pracowników – to korzyści, które przewyższają początkowe wydatki. Pamiętajmy, zdrowy pracownik to produktywny pracownik.

Konsekwencje Ignorowania Przepisów: Cena Lekceważenia

Lekceważenie przepisów BHP dotyczących limitów dźwigania dla kobiet w 2025 roku wiąże się z poważnymi konsekwencjami. Inspekcja Pracy regularnie kontroluje miejsca pracy i surowo karze pracodawców za naruszenia. Grzywny mogą sięgać kilkudziesięciu tysięcy złotych, a w skrajnych przypadkach, gdy dojdzie do wypadku przy pracy, odpowiedzialność karna jest nieunikniona. Czy warto ryzykować dla pozornych oszczędności?

Co więcej, negatywne skutki ponosi nie tylko pracodawca, ale przede wszystkim pracownica. Przeciążenia kręgosłupa, bóle pleców, problemy ze stawami – to tylko niektóre z konsekwencji długotrwałego dźwigania zbyt dużych ciężarów. Zdrowie jest bezcenne, a zaniedbania w tej kwestii mogą mieć tragiczne skutki. Nie pozwólmy, aby praca stała się synonimem cierpienia.

Przepisy z 2025 roku to krok w dobrą stronę. To wyraz troski o zdrowie kobiet pracujących i dążenie do stworzenia bezpieczniejszych i bardziej ergonomicznych miejsc pracy. Pamiętajmy, że zdrowie pracownika to fundament każdej firmy. Inwestycja w bezpieczeństwo to inwestycja w przyszłość.

Jak Waga Przedmiotu Wpływa na Limity Dźwigania Kobiet w Zależności od Wysokości i Odległości Przenoszenia?

Kwestia ile może dźwigać kobieta w pracy to nie jest pytanie retoryczne, a raczej zagadka, której rozwiązanie zależy od wielu czynników. Wyobraźmy sobie magazyn, gdzie rytm dnia wyznacza tempo pakowania i przenoszenia towarów. W tym dynamicznym środowisku, niczym w balecie, precyzja i bezpieczeństwo ruchów są kluczowe, zwłaszcza gdy w grę wchodzi zdrowie pracownic.

Ciężar na Wysokościach – Wyzwanie dla Ramion i Kręgosłupa

Podnoszenie ciężarów na wysokość barków lub wyżej to jak wspinaczka górska – im wyżej, tym trudniej. W 2025 roku, po latach badań i analiz, ustalono jasne wytyczne. Gdy mówimy o pracy stałej, czyli regularnym podnoszeniu przedmiotów, waga nie powinna przekraczać 8 kilogramów, jeśli unosimy je powyżej linii barków. To mniej więcej tyle, co mały kot, który wdrapuje się na drzewo – niby lekko, ale powtarzane setki razy, staje się wyzwaniem.

Praca dorywcza, czyli sporadyczne dźwiganie, dopuszcza nieco większe obciążenie, bo aż do 14 kilogramów. To już waga sporego psa, którego podnosimy, aby przytulić – okazjonalnie nie problem, ale ciągłe noszenie zmęczyłoby każdego. Mówimy tu o sytuacjach, gdzie pracownica sięga po przedmiot na wysokiej półce lub układa towar na regale. Pamiętajmy, że przeciążenie w takich warunkach to prosta droga do problemów z kręgosłupem i stawami.

Dystans Ma Znaczenie – Im Dalej, Tym Lżej

Odległość przenoszenia ciężarów to kolejny aspekt układanki ile kobieta może dźwigać w pracy. Wyobraźmy sobie maraton, gdzie każdy metr ma znaczenie. Podobnie jest w pracy – im dłuższy dystans, tym mniejszy powinien być ciężar. Jeśli pracownica musi przenieść przedmiot na odległość większą niż 25 metrów, waga nie powinna przekraczać 12 kilogramów. To mniej więcej tyle, co skrzynka jabłek – niby nie dużo, ale taszczenie jej przez długi korytarz to już wysiłek.

Dlaczego dystans ma takie znaczenie? Bo przenoszenie ciężarów na większe odległości angażuje całe ciało, zwiększa zmęczenie i ryzyko urazów. To jak spacer z plecakiem – na krótkim dystansie nie odczujemy ciężaru, ale po kilku kilometrach nawet lekki plecak zacznie ciążyć. W pracy, gdzie liczy się efektywność i zdrowie, minimalizacja ryzyka jest kluczowa.

Nierówny Teren i Pochyłości – Dodatkowe Utrudnienia

Schody, pochylnie, nierówna powierzchnia – to wszystko czynniki, które znacząco wpływają na limity dźwigania. Przenoszenie ciężarów pod górę to jak walka z grawitacją – wymaga znacznie więcej siły i energii. Wyobraźmy sobie wspinaczkę po schodach z ciężką walizką – szybko poczujemy, jak obciążone są nasze mięśnie i stawy. Podobnie jest w pracy – przenoszenie przedmiotów w takich warunkach to dodatkowe ryzyko.

Przepisy z 2025 roku, choć nie podają konkretnych liczb dla tych sytuacji, jasno wskazują, że waga dźwiganych przedmiotów powinna być odpowiednio zmniejszona. To logiczne – zdrowy rozsądek podpowiada, że w trudnych warunkach obciążenie musi być mniejsze. To jak jazda samochodem – na prostej drodze możemy jechać szybko, ale na krętej i stromej musimy zwolnić, aby zachować bezpieczeństwo.

Praktyczne Aspekty Limitów Dźwigania – Bezpieczeństwo i Efektywność

Limity dźwigania to nie tylko suche liczby i przepisy. To przede wszystkim troska o zdrowie pracownic i efektywność pracy. Dopuszczalne normy dźwigania są jak tarcza ochronna, która ma chronić przed urazami i przeciążeniami. Ignorowanie tych limitów to jak gra w rosyjską ruletkę – ryzyko jest realne, a konsekwencje mogą być poważne.

W praktyce oznacza to konieczność dostosowania organizacji pracy do możliwości pracownic. Może to być wprowadzenie wózków transportowych, systemów podnoszenia, czy po prostu reorganizacja stanowisk pracy, aby zminimalizować konieczność dźwigania ciężarów na wysokościach i dużych odległościach. Inwestycja w ergonomiczne rozwiązania to nie wydatek, a inwestycja w zdrowie pracowników i długoterminową produktywność. Pamiętajmy, że zdrowa i bezpieczna praca to podstawa sukcesu każdej firmy.

Obowiązki Pracodawcy w Zakresie Ręcznych Prac Transportowych Wykonywanych Przez Kobiety

Ile tak naprawdę może dźwigać kobieta w pracy?

To pytanie, choć na pozór proste, otwiera puszkę Pandory zagadnień związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy kobiet. W 2025 roku, wciąż zbyt często słyszymy o przypadkach przeciążeń i urazów kręgosłupa wynikających z ręcznych prac transportowych. Prawda jest taka, że maksymalne normy dźwigania dla kobiet to tylko wierzchołek góry lodowej. Kluczowe jest zrozumienie, że chodzi o coś znacznie więcej niż tylko o konkretną wagę. To nie jest sprint, ale maraton – liczy się całościowe podejście do organizacji pracy.

Zanim przejdziemy do konkretów, warto uściślić, co rozumiemy przez "ręczne prace transportowe". Zgodnie z definicją, to każdy rodzaj transportowania lub podtrzymywania przedmiotów. Nie chodzi tylko o podnoszenie ciężarów! To także unoszenie, układanie, pchanie, ciągnięcie, przenoszenie, przesuwanie, przetaczanie czy przewożenie. Wyobraźmy sobie pracownicę magazynu, która przez 8 godzin przesuwa kartony, nawet te lżejsze. Suma obciążenia w ciągu dnia może być ogromna, nawet jeśli pojedynczy karton nie wydaje się ciężki.

Zasadniczo, w idealnym świecie, pracodawca powinien dążyć do całkowitego wyeliminowania ręcznych prac transportowych. To nie jest pobożne życzenie, ale obowiązek pracodawcy! Technologia w 2025 roku oferuje całą gamę rozwiązań: od automatycznych linii produkcyjnych, przez roboty magazynowe, po zaawansowane systemy transportu wewnętrznego. Inwestycja w te rozwiązania to nie tylko kwestia bezpieczeństwa, ale i efektywności. "Po co dźwigać, skoro może zrobić to maszyna?" - to retoryczne pytanie powinno być mottem każdego nowoczesnego przedsiębiorstwa.

Jednak, życie pisze różne scenariusze i całkowita eliminacja ręcznych prac transportowych bywa niemożliwa. Wtedy wkraczamy w obszar minimalizacji ryzyka. Pracodawca jest zobowiązany zorganizować pracę tak, aby zredukować uciążliwość i zagrożenia do minimum. Jak to zrobić w praktyce? Przede wszystkim, należy zainwestować w odpowiedni sprzęt pomocniczy. Paleciaki elektryczne, wózki widłowe o niewielkich gabarytach, windy towarowe, systemy przenośników rolkowych – to tylko niektóre z dostępnych opcji. Pamiętajmy, że "lepsze narzędzie to połowa roboty", a w kontekście BHP, to także połowa ryzyka.

Nie można zapominać o szkoleniach! Pracownicy muszą być przeszkoleni z zakresu BHP, a w szczególności z prawidłowych sposobów wykonywania ręcznych prac transportowych. To nie tylko sucha teoria z podręcznika. Szkolenie powinno być praktyczne, angażujące i dostosowane do specyfiki pracy. "Pokaż mi, a zapamiętam, naucz mnie, a zrozumiem" – stare przysłowie idealnie oddaje istotę skutecznego szkolenia. Pracownik musi wiedzieć, jak prawidłowo podnosić ciężary, jak korzystać ze sprzętu pomocniczego, jak rozpoznać zagrożenie i jak mu zapobiegać.

Kluczową rolę odgrywa informacja. Pracodawca ma obowiązek informować pracowników o wszystkim, co dotyczy bezpieczeństwa i higieny pracy. To nie tylko ogólniki, ale konkretne dane. Pracownik musi wiedzieć, jaką masę ma przemieszczany przedmiot, gdzie znajduje się jego środek ciężkości (szczególnie ważne przy ładunkach o nierównomiernym rozkładzie masy). Informacja o wynikach oceny ryzyka zawodowego i o środkach bezpieczeństwa zapobiegających urazom kręgosłupa to absolutne minimum. "Wiedza to potęga, a w BHP – potęga bezpieczeństwa" - ta maksyma powinna przyświecać każdemu pracodawcy.

Co się stanie, jeśli praca wykonywana jest nieprawidłowo i stwarza zagrożenie? Prawo jest jasne: pracodawca ma obowiązek wstrzymać te prace! Do czasu zastosowania odpowiednich działań eliminujących zagrożenia, praca nie może być kontynuowana. To nie jest kwestia dobrej woli, ale rygorystyczny przepis. "Lepiej zapobiegać niż leczyć" – to powiedzenie nabiera szczególnego znaczenia w kontekście zdrowia pracowników. Wstrzymanie pracy, choć może być uciążliwe, jest często jedynym sposobem na uniknięcie poważnego wypadku.

Podsumowując, temat "ile może dźwigać kobieta w pracy" to znacznie więcej niż tylko limit kilogramów. To kompleksowe podejście do organizacji pracy, inwestycja w nowoczesne technologie, szkolenia, informacja i konsekwencja w egzekwowaniu przepisów BHP. Pamiętajmy, że zdrowie i bezpieczeństwo pracownika to fundament każdego odpowiedzialnego przedsiębiorstwa. "Bezpieczny pracownik, to produktywny pracownik" – to prosta zależność, którą warto zapamiętać i wdrożyć w życie. Bo przecież, "zdrowie jest jak pieniądze, nigdy nie wiemy, ile go mamy, dopóki go nie stracimy", a w miejscu pracy, pracodawca ma obowiązek chronić to najcenniejsze dobro.